Lot Dağıtım Yöntemleri
Halka arzlarda hisse dağıtımı farklı yöntemlerle yapılabilir. Hangi yöntemin kullanılacağı halka arz izahnamesinde belirtilir. Her yöntemin avantajları ve dezavantajları vardır.
1. Eşit Dağıtım
Her yatırımcıya eşit sayıda lot dağıtılır. Ne kadar talep ettiğinizin önemi yoktur, herkes aynı miktarda hisse alır.
Örnek:
- Dağıtılacak toplam: 10.000.000 lot
- Katılımcı sayısı: 500.000 kişi
- Kişi başı lot: 10.000.000 / 500.000 = 20 lot
100 lot da talep etseniz, 1.000 lot da talep etseniz herkes 20 lot alır.
2. Oransal Dağıtım
Yatırımcıların talep ettikleri miktara orantılı olarak dağıtım yapılır. Daha fazla talep eden, daha fazla hisse alır.
Örnek:
- Toplam arz: 10.000.000 lot
- Toplam talep: 50.000.000 lot (5x fazla)
- Dağıtım oranı: 10M / 50M = %20
- 100 lot talep eden: 100 x 0.20 = 20 lot alır
- 1.000 lot talep eden: 1.000 x 0.20 = 200 lot alır
3. Eşit + Oransal (Karma) Dağıtım
Hisselerin bir kısmı eşit, bir kısmı oransal olarak dağıtılır. Türkiye'de en yaygın kullanılan yöntemdir. Genellikle %50 eşit + %50 oransal şeklinde uygulanır.
Örnek:
- Toplam arz: 10.000.000 lot
- %50 eşit dağıtım: 5.000.000 lot / 500.000 kişi = 10 lot (herkese)
- %50 oransal: Talep oranına göre ek dağıtım
Dikkat!
Eşit dağıtımda çok fazla katılımcı olduğunda kişi başı düşen lot sayısı çok az olabilir. Bazı durumlarda talebi karşılayamadığı için kura ile dağıtım yapılabilir. Oransal dağıtımda ise hesabınızdaki bakiye kadar talep verebileceğiniz için büyük bakiye avantaj sağlar.
Dağıtım Yöntemleri Arasında Fark Nasıl Belirleniyor?
Halka arz şirketi ve aracı kurum, dağıtım yöntemini şu kriterlere göre belirliyor: beklenen talep seviyesi, yatırımcı çeşitliliği hedefi, küçük-büyük yatırımcı dengesi ve geçmiş benzer arzlardan elde edilen tecrübe. Küçük yatırımcıyı cezbetmek isteyen şirketler genelde eşit dağıtımı tercih eder; bu aynı zamanda halka arzın "bireysel yatırımcı dostu" algısını güçlendirir. Oransal dağıtım daha çok kurumsal yatırımcıların yoğun olduğu büyük halka arzlarda kullanılır.
Dağıtım Sonuçları Ne Zaman Açıklanır?
Talep toplama son günün kapanışını takiben 1-2 iş günü içinde dağıtım sonuçları aracı kurumların mobil uygulamaları ve internet şubelerinde ilan edilir. Aynı gün içinde kesilen lotlar hesabınıza yansır ve fazla bloke tutar serbest bırakılır. Borsada ilk işlem tarihi genellikle dağıtımdan 1-3 iş günü sonradır. Yüksek talep oranlı halka arzlarda dağıtım işlemi teknik olarak biraz gecikebilir; 3 iş gününü geçen gecikmeler ise nadirdir.
Lot Dağıtımı Hesaplama
Tahmini lot sayısını önceden hesaplamak için formül basittir: Alacağınız lot = Talep ettiğiniz lot × Dağıtım oranı. Dağıtım oranı = Toplam arz edilen lot / Toplam gelen talep. Ancak eşit dağıtımda bu formül geçerli değil; orada herkese aynı miktarda lot verilir, sadece kalan lotlar oransal olarak dağıtılır. Pratik hesaplama için lot dağıtım hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Lot dağıtımı neden farklı şirketlerde farklı oluyor?
Her şirket ve aracı kurum birlikte dağıtım yöntemini belirler. Bu karar izahname onayı sırasında SPK'ya bildirilir ve halka arz boyunca değişmez. Şirket, hedef yatırımcı profiline göre karar verir; teknolojik/genç bir şirket bireysel yatırımcıyı çekmek için eşit dağıtımı, büyük finansal kuruluş ise kurumsal yatırımcı odaklı oransal dağıtımı tercih edebilir.
Dağıtımda hangi yatırımcı öne çıkar?
İzahnamede belirtilen "tahsisat dilimleri" bu konuda kritiktir. Genellikle üç dilim olur: bireysel, yurtiçi kurumsal, yurtdışı kurumsal. Her dilime ayrı lot ayrılır. Bireysel dilim eşit/oransal dağıtım içerirken, kurumsal dilimler genelde oransal ya da "kitap oluşturma" yöntemiyle dağıtılır.
Kısmi dağıtım ne anlama gelir?
Talep edilen miktarın bir kısmının verilmesidir. Örneğin 1.000 lot talep ettiyseniz ve 150 lot size dağıtılırsa "%15 kısmi dağıtım" almış oldunuz. Kalan 850 lot için bloke olan tutar iade edilir. Yüksek talep oranlı arzlarda hemen hemen herkes kısmi dağıtım alır; tam dağıtım (talep kadar lot) ancak talep oranı %100'ün altında kaldığında yaşanır.